dolar amerykański(USD): 3,1013



Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 52°13'56″N 21°00'30″E / 52.23222, 21.00833

Warszawa
Panorama miasta
Centrum Warszawy, Zamek Królewski, Rynek Starego Miasta, Pałac Prezydencki, Pałac w Wilanowie
Herb Flaga
Herb Warszawy Flaga Warszawy
Dewiza: Semper invicta (Zawsze niezwyciężona)
Województwo mazowieckie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
• rodzaj		 Warszawa
miejska
Założono XIII wiek
Prawa miejskie ok. 1300
Prezydent miasta Hanna Gronkiewicz-Waltz
Powierzchnia 517,24[1][2] km²
Położenie (punkt) 52° 13' 56 '' N
21° 00' 30 '' E
Wysokość 78-115 m n.p.m.
Ludność (2008)
• liczba
• gęstość
• aglomeracja
1 709 781[2]
3 302[2] os./km²
3 370 000
Strefa numeracyjna
 + (48) 022
Kod pocztowy od 00-xxx do 05-xxx
Wikiźródła wszystkie kody
Tablice rejestracyjne WA, WB, WD, WE, WF, WH, WI, WJ, WK, WN, WT, WU, WW, WX, WY
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Warszawa"
Warszawa
TERC10
(TERYT)		 1465011
SIMC10 0918123
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews Wiadomości w Wikinews
Warszawa w Wikicytatach Warszawa w Wikicytatach
Strona internetowa miasta
Order Virtuti Militari

Warszawa (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad rzeką Wisłą.

Warszawa jest ważnym europejskim ośrodkiem naukowym, kulturalnym, politycznym oraz gospodarczym. Mieszczą się w niej siedziby parlamentu (Sejmu i Senatu), Prezydenta RP, Rady Ministrów i innych władz centralnych. Warszawa jest także stolicą województwa mazowieckiego. Warszawa jest jedynym miastem w obecnych granicach Polski odznaczonym Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (a drugim w historii Polski miastem, po Lwowie).

Warszawa jest największym polskim miastem pod względem liczby ludności 1 709 781 zameldowanych mieszkańców w czerwcu 2008 r.[2] i powierzchni (517,24 km² łącznie z Wisłą)[2][1]. W skali kraju, rzeczywistą liczbę mieszkańców Warszawy i okolic można porównywać jedynie do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.

Warszawa jest członkiem Związku Miast Polskich.

Spis treści

Geografia

Panorama Warszawy

Położenie i ukształtowanie terenu

Warszawa leży w środkowym biegu Wisły, na Nizinie Środkowomazowieckiej, w odległości około 350 km od Karpat i Morza Bałtyckiego.

Miasto leży po obu stronach rzeki i jest nieznacznie wydłużone wzdłuż jej brzegów (rozciąga się na ok. 30 km w kierunku północ-południe i ok. 28 km w kierunku wschód-zachód). Lewobrzeżna część Warszawy jest w większości położona na wysoczyźnie – Równinie Warszawskiej (najwyższy punkt geodezyjny na skrzyżowaniu ul. Norwida i Nakielskiej (rejon zajezdni autobusowej "Redutowa" – 115,7 m n.p.m.; porównywalne wysokości w rejonie Filtrów – 114,7 m n.p.m. przy ul. Krzyckiego). Charakterystyczna dla krajobrazu miasta jest wysoka na 6-25 m skarpa wiślana, stanowiąca krawędź erozyjną wysoczyzny.

Pozostała część miasta leży w dolinie Wisły oraz na Równinie Wołomińskiej (częściowo dzielnice wschodnie) i w Kotlinie Warszawskiej (częściowo dzielnice północne). Na Bielanach, Białołęce, w Wawrze i Wesołej występują porośnięte lasem, wysokie na kilka-kilkanaście metrów wydmy, z najwyższym naturalnym punktem wysokościowym – 122,11 m n.p.m. (w rejonie planowanej ul. Stanisława Wigury na osiedlu Groszówka w Wesołej).

Na obszarze miasta znajduje się kilka wzgórz usypanych przez człowieka (m.in. Kopiec Powstania Warszawskiego (wysokość 121,0 m n.p.m.), Kopiec Szczęśliwicki (wysokość 138,0 m n.p.m. – najwyższy punkt wysokościowy w Warszawie) oraz Stadion Dziesięciolecia, a także składowiska odpadów m.in. Góra Śmieciowa na Radiowie (wysokość 144 m n.p.m.)[3] czy hałda popiołów z Elektrociepłowni Siekierki na Siekierkach.

Najniżej w Warszawie położonym punktem jest brzeg Wisły przy granicy z Jabłonną (75,6 m n.p.m.).

Klimat

(ksż)
 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Klimatogram dla Warszawy
St Lu Ma Kw Ma Cz Li Si Wr Pa Li Gr
 
 
28
 
0
-4
 
 
26
 
1
-4
 
 
30
 
6
-1
 
 
38
 
12
3
 
 
50
 
18
8
 
 
66
 
21
11
 
 
76
 
22
13
 
 
71
 
22
12
 
 
46
 
17
8
 
 
40
 
12
4
 
 
38
 
5
1
 
 
36
 
2
-3
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: Weatherbase[4]
Na jednostki imperialne
St Lu Ma Kw Ma Cz Li Si Wr Pa Li Gr
 
 
1.1
 
32
25
 
 
1
 
34
25
 
 
1.2
 
43
30
 
 
1.5
 
54
37
 
 
2
 
64
46
 
 
2.6
 
70
52
 
 
3
 
72
55
 
 
2.8
 
72
54
 
 
1.8
 
63
46
 
 
1.6
 
54
39
 
 
1.5
 
41
34
 
 
1.4
 
36
27
Temperatury w °F
Opad całkowity w calach

Według klasyfikacji Wincentego Okołowicza Warszawa leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego. Według klasyfikacji Köppena natomiast przebiega tędy granica dwóch stref klimatycznych – C (umiarkowanej) i D (borealnej).

Cechami charakterystycznymi klimatu Warszawy są dość równomierne opady o średniej wieloletniej około 493 mm/rok z maksimum w czerwcu (72 mm) i minimum w lutym (18 mm). Średnia roczna temperatura wynosi +7,8 °C z maksimum w lipcu (+18,0 °C) i minimum w styczniu (-3,3 °C). Okres wegetacyjny wynosi około 200 dni. Warszawa jest najczęściej pod wpływem mas powietrza polarno-morskiego (około 60% dni w roku) oraz polarno-kontynentalnego (około 30% dni w roku). W Warszawie i okolicach bardzo wyraźnie zaznacza się wpływ dużej aglomeracji miejskiej na klimat (tzw. miejska wyspa ciepła). Objawia się to poprzez wyższe średnie temperatury w centrum miasta, wyższe opady (lepsze warunki do rozwijania się równowagi chwiejnej atmosfery) oraz niższą prędkość wiatru. Z uwagi na wysoką zawartość aerozoli i zanieczyszczeń w powietrzu, zwiększa się zachmurzenie oraz pogarsza się przejrzystość powietrza, co prowadzi do zmniejszania bezpośredniego promieniowania słonecznego i zwiększenia promieniowania rozproszonego.

Średnia temperatura i opady dla Warszawy
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury °C 0 +1 +6 +12 +18 +21 +22 +22 +17 +12 +5 +2 +11
Średnie najniższe temperatury °C -4 -4 -1 +3 +8 +11 +13 +12 +8 +4 +1 -3 +3
Opady cm 2.8 2.6 3 3.8 5 6.6 7.6 7.1 4.6 4 3.8 3.6 54,9
Źródło: Weatherbase[4] 2008-02-11

Podział administracyjny

 Osobne artykuły: Podział administracyjny Warszawy, Miejski System Informacji (Warszawa).

Podobnie jak przed wojną, Warszawa była, poczynając od 1945, miastem wydzielonym, czyli tzw. województwem miejskim; od początku lat 60. XX w. utrwalił się podział na 7 dzielnic (w randze powiatów: Mokotów, Ochota, Praga Południe, Praga Północ, Śródmieście, Wola i Żoliborz).

Po reformie administracyjnej w 1975 w Warszawie – podobnie jak w Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu – zachowano podział na dzielnice. Po wydarzeniach czerwcowych do dzielnicy Ochota włączono w ramach represji zbuntowany Ursus.

Dzielnica Ludność
[osób][2]		 Gęstość
[osób/km²][2]		 Powierzchnia
[km²][1]
Mokotów 225730 6373 35,42
Praga Płd. 183392 8194 22,38
Ursynów 147291 3364 43,79
Wola 138919 7213 19,26
Bielany 134403 4156 32,34
Śródmieście 130197 8362 15,57
Targówek 122900 5074 24,22
Bemowo 110331 4422 24,95
Ochota 90549 9316 9,72
Białołęka 84219 1153 73,04
Praga Płn. 72251 6327 11,42
Wawer 68293 857 79,70
Żoliborz 48362 5710 8,47
Ursus 49242 5261 9,36
Włochy 39716 1387 28,63
Rembertów 22999 1192 19,30
Wesoła 22123 964 22,94
Wilanów 17064 465 36,73

Białołęka
Bielany
Bemowo
Żoliborz
Praga Północ
Targówek
Śródmieście
Wola
Ochota
Włochy
Ursus
Mokotów
Wawer
Praga Południe
Rembertów
Wesoła
Ursynów
Wilanów

Od kwietnia 1990 dotychczasowych 7 dzielnic warszawskich uzyskało status gmin miejskich i nowe nazwy, przy czym gminy te nie były osobnymi miastami, a łącznie tworzyły jedno miasto. W 1994 dokonano zmiany gmin-dzielnic 7 dotychczasowych zastępując 11.

W wyniku reform wprowadzonych przez tzw. ustawę warszawską z 2002 roku, Warszawa stanowi tylko jedną gminę na prawach powiatu. Dotychczasowe gminy mają obecnie status dzielnic posiadających ograniczone kompetencje samorządowe. Wiele tych kompetencji odpowiada kompetencjom powiatu (np. prowadzenie rejestracji pojazdów). Ponadto granice Warszawy poszerzyły się o niezależną wcześniej gminę Wesoła tworząc w sumie 18 dzielnic. Najgęściej zaludnioną dzielnicą jest Ochota (9316 osób/km²), a najmniej gęsto – Wilanów (465 osób/km²). Średnia dla całego miasta wynosi 3302 osób/km²[2].

Miasta podwarszawskie (tzw. tereny podmiejskie)

Aglomeracja warszawska wg "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"
 Osobny artykuł: Aglomeracja warszawska.

Warszawa stanowi główne miasto monocentrycznej aglomeracji, której liczba mieszkańców wg różnych podziałów wynosi od około 2,6 do 3 mln. W obszarze tym znajduje się około 20 miast.

Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Warszawy.

Warszawa jest największym polskim miastem pod względem liczby ludności (1 707 981 zameldowanych mieszkańców w czerwcu 2008 r.[2]) i powierzchni (517,24 km²[1]). Liczba ta stanowi około 4,5% mieszkańców całego kraju. Dużą część mieszkańców stanowi ludność niezameldowana: "Według ostrożnych szacunków ratusza, w stolicy tych bez meldunku jest około 500–700 tys."[5]

Warszawa poniosła duże straty ludnościowe w wyniku II wojny światowej z 1 289 000 mieszkańców w 1939 roku do 478 755 w 1946[6]. Na początku lat 50. XX wieku przyrost ludności rocznie wynosił ok. 5-7% (ok. 45-60 000 osób wobec 41 000 nowych mieszkań w ramach Planu Sześcioletniego oddanych w latach 1950-1955), wprowadzono więc ograniczenia meldunkowe obowiązujące w Warszawie, w wyniku których spadło tempo migracji i w 1976 wyniosło ono 22 000 ludzi[7]. W okresie ograniczeń meldunkowych po liberalizacji przepisów[8] możliwe stało się meldowanie m.in. współmałżonków stałych mieszkańców miasta, wybitnych fachowców itp. Ograniczenia te wpłynęły na rozwój miejscowości podwarszawskich, gdzie osiedlali się ludzie przybywający z całej Polski i nie spełniający wymagań ustawowych. Usunięcie ograniczeń meldunkowych spowodowało ponowny niekontrolowany napływ ludności do miasta.

Rozwój demograficzny miasta

Nazwa miasta

Nazwa pojawia się w XIV-wiecznych zapiskach jako Warseuiensis (1321), Varschewia (1342) i XV wieku jako Warschouia (1482). Średniowieczna nazwa brzmiała Warszewa, Warszowa. Najprawdopodobniej pochodzi ona od formy dzierżawczej imienia Warsz (skróconej formy popularnego wówczas imienia Warcisław, Wrocisław), używanego m.in. wśród przedstawicieli rodu Rawów (Rawiczów) herbu Rawa, właścicieli części terenów w dzisiejszym centrum miasta, np. Solca i Mariensztatu.

Zmiana nazwy na Warszawa wynikła z mazowieckiej wymowy dialektycznej. Do końca XV wieku samogłoska -a- przechodziła w -e- po spółgłoskach miękkich (-sz- była w tamtym okresie spółgłoską miękką). W XV wieku formy z wtórnym -e- zaczęły być postrzegane jako gwarowe. Dlatego też zastępowano -e- przez -a-. Taka zmiana nie była uzasadniona etymologicznie, więc takie formy nazywa się hiperpoprawnymi (np. siadlisko, królawski). Tak też nastąpiła zmiana nazwy z Warszewa na Warszawa, która upowszechniła się w XVI wieku[10].

Legendarna etymologia wywodzi nazwę od imion rybaka Warsa i jego żony Sawy.

Nazwa Warszawy w innych językach:

afr. Warskou alb. Varshava ang. Warsaw arab. وارسو (Wārsū) bask. Barsobia biał. Варшава bułg. Варшава chiń. 华沙/華沙
czes. Varšava duń. Warszawa esp. Varsovio est. Varssavi fin. Varsova fran. Varsovie grec. Βαρσοβία (Warsowia) gruz. ვარშავა (Warszawa)
hebr. ורשה (Warsza) hiszp. Varsovia isl. Varsjá ind. Warsawa jap. ワルシャワ (Warushawa) jid. וואַרשע (Warsze) kaszb. Wôrszôwô kor. 바르샤바
litew. Varšuva łac. Varsovia łot. Varšava niem. Warschau nider. Warschau norw. Warszawa port. Varsóvia ros. Варшава
rum. Varşovia serb. Варшава serbchor. Varšava słow. Varšava szw. Warszawa tajsk. วอร์ซอ tet. Varsóvia turec. Varşova
ukr. Варшава węg. Varsó włos. Varsavia

Historia

 Osobny artykuł: Historia Warszawy.
Zamek Królewski w Warszawie
Barbakan w Warszawie
Stare Miasto zniszczone po powstaniu warszawskim

Najważniejsze wydarzenia historyczne

Najważniejsze fakty historyczne w dziejach miastapotrzebne źródło:

Gospodarka

Centrum Warszawy
Widok od ulicy Marszałkowskiej

Firmy

Warszawa, a w szczególności warszawskie Śródmieście, należy do najważniejszych centrów biznesu w Europie Środkowej. W 2003 zarejestrowanych było 288.307 firm, a inwestorzy zagraniczni inwestowali w mieście ponad 700 milionów euro rocznie. Dzięki korzystnym warunkom inwestycyjnym Warszawa wytwarza ponad 13,3% polskiego PKB. Samo miasto w 2007 uzyskało 9,7 mld złotych przychodu[13]. Stopa bezrobocia rejestrowanego w marcu 2009 wyniosła 2,2%, zaś przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw – 4650,05 zł.[14].

Handel

Warszawa jest drugim największym po Górnośląskim Okręgu Przemysłowym ośrodkiem miejsko-przemysłowym w kraju. Ze względu na wielkość rynku konsumpcyjnego, Warszawa stanowi ważne w skali kraju centrum handlowe. W mieście znajdują się kilka bardzo dużych centrów handlowych oraz kilkanaście mniejszych. Do największych centrów handlowo-rozrywkowych należą: Arkadia, Blue City, Galeria Mokotów, Promenada, Sadyba Best Mall, Wola Park oraz Złote Tarasy.

Przemysł

Po II wojnie światowej, władze komunistyczne zdecydowały o odbudowie Warszawy jako ważnego centrum przemysłu ciężkiego. W mieście otwarto kilkadziesiąt wielkich fabryk, z których do najważniejszych należały Huta Warszawa, ZPC Ursus oraz Fabryka Samochodów Osobowych (FSO).

Instytucje

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Warszawa jako stolica administracyjna kraju, jest siedzibą większości centralnych organów władzy, ministerstw, urzędów i instytucji centralnych takich jak m.in.:

a także przedstawicielstw dyplomatyczno-konsularnych.

Edukacja

Brama kampusu centralnego Uniwersytetu Warszawskiego
Gmach Główny Politechniki Warszawskiej

Stolica jest największym ośrodkiem akademickim w Polsce. Swoją siedzibę ma tu 66 uczelni. Do największych warszawskich uczelni należą:

Ponadto na terenie Warszawy dynamicznie rozwijają się wyższe szkoły prywatne zorientowane na kształcenie przyszłej kadry kierowniczej (MBA) niezbędnej do profesjonalnego zarządzania nowoczesnym przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej.

Według corocznego rankingu studiów MBA przygotowywanego przez tygodnik Wprost, do najlepszych, prywatnych uczelni biznesowych w Warszawie należą:

Studenci oraz uczniowie szkół wszystkich szczebli stanowią około 29,2% populacji Warszawy. Ich liczba w 2002 roku przekroczyła 500 000, z czego ponad 255 000 stanowią studenci szkół wyższych.

Środowisko akademickie w Warszawie posiada też własną stację radiową nadającą na częstotliwości 97,1 MHz pod nazwą Akademickie Radio Kampus. Właścicielem koncesji radia jest Uniwersytet Warszawski

Komunikacja

 Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w niej poprawić/wykonać działania: Sekcja jest za długa, a niektóre informacje zbyt szczegółowe i nieaktualne – część faktów i statystyk przerzucić do odpowiednich już istniejących artykułów branżowych.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Pomimo zniszczeń powstałych w wyniku II wojny światowej, powstania warszawskiego i powojennych rozbiórek już odbudowanych kamienic, jedynie kilka ciągów komunikacyjnych zostało poszerzonych i dostosowanych do dużego natężenia ruchu samochodowego. Dlatego jednym z głównych zadań miasta jest rozwój sieci transportu miejskiego, która może stać się alternatywą dla prywatnego transportu samochodowego.

Tranzyt

Trasa W-Z w Warszawie

Warszawa nie posiada obwodnicy, a większość ruchu na osi wschód-zachód odbywa się przez środek miasta. Projektowany jest układ dwóch, a następnie trzech obwodnic – w okresie przejściowym funkcjonować będzie Obwodnica Etapowa Warszawy, z której docelowo ma powstać Obwodnica Miejska (przez most Północny i Siekierkowski) oraz Ekspresowa Obwodnica Warszawy prowadząca ruch tranzytowy z autostrady A2 (Berlin – Moskwa) i dróg ekspresowych S8 (Wrocław – Suwałki) i S17 (Warszawa – Lublin), przez most Grota i Południowy. Jej odcinek przez osiedla mieszkaniowe dzielnicy Ursynów zostanie poprowadzony w tunelu.

 Osobny artykuł: Główne ciągi komunikacyjne Warszawy.

Mosty

Most Świętokrzyski

Szeroka rzeka, nad którą leży Warszawa, jest wciąż dużą barierą komunikacyjną. Budowane tu w przeszłości przeprawy mostowe (pierwszy stały most w 1573) były wielokrotnie niszczone przez powodzie oraz podczas wojen (w obu wojnach światowych wszystkie istniejące mosty zostały zniszczone). Kilkadziesiąt lat później liczba przepraw i ich przepustowość jest wciąż niewystarczająca w stosunku do potrzeb. Obecnie jest w mieście osiem mostów: Grota-Roweckiego, Gdański (często traktowany jako dwa oddzielne: kolejowy i drogowo-tramwajowy), Śląsko-Dąbrowski,